O gün səhər hər şey çox adi başlamışdı. Hətta indi düşünəndə ən çox buna təəccüblənirəm. İnsan bəzən həyatının ən qorxulu gününə də adi səhər kimi başlayır. Çayını içir, telefonuna baxır, tələsə-tələsə geyinir, qapını bağlayır və bilmir ki, bir neçə saat sonra heç vaxt unutmayacağı bir hadisənin içində olacaq.
Mən şəhərin mərkəzində yerləşən on altı mərtəbəli bir binada işləyirdim. Ofisimiz on ikinci mərtəbədə idi. Hər səhər eyni adamlarla liftə minirdik. Kimisi əlində kofe, kimisi telefonla danışır, kimisi də yuxulu-yuxulu düymələrə baxırdı. Heç kim heç kimə çox fikir vermirdi. Şəhər həyatı belədir. Adamlar yan-yana dayanır, amma bir-birinin üzünə baxmağa belə vaxt tapmır.
O gün də liftə minəndə başım telefona qarışmışdı. İçəridə məndən başqa üç nəfər vardı. Orta yaşlı bir kişi, gənc bir qadın və təxminən yeddi-səkkiz yaşlarında balaca bir oğlan. Oğlan qadının əlindən tutmuşdu. Yəqin anası idi. Uşaq əlində kiçik oyuncaq maşın tutmuşdu və liftdəki güzgüdə özünə baxıb gülümsəyirdi.
Qadın ona sakitcə dedi:
“Emin, sakit dayan, indi çatırıq.”
Uşaq da başını tərpətdi.
Lift yuxarı qalxmağa başladı. Beşinci mərtəbə, altıncı mərtəbə, yeddinci mərtəbə…
Sonra birdən güclü bir səs gəldi.
Elə bil metal qırıldı. Lift silkələndi. İşıqlar bir anlıq söndü, sonra zəif şəkildə yandı. Qadın qışqırdı, uşaq ağlamağa başladı. Mən divardan yapışdım. Orta yaşlı kişi isə “Allah, sən saxla” deyib yerində dondu.
Lift dayanmışdı.
Amma adi dayanma kimi deyildi. Altımızda qəribə bir boşluq hissi vardı. Sanki lift bir az aşağı sürüşmüş, sonra nəyəsə ilişib qalmışdı. İçəridə nəfəs daraldı. Hamının üzündə eyni qorxu vardı. Həmin anda insanın sosial statusu, işi, pulu, geyimi, telefonu heç nə olmur. Hamı sadəcə sağ qalmaq istəyən insana çevrilir.
Qadın uşağı qucaqlayıb ağlayırdı.
“Biz düşəcəyik? Lift düşəcək?”
Heç kim cavab verə bilmirdi.
Mən özümü toplamağa çalışdım. Təcili yardım düyməsinə basdım. Əvvəl səs gəlmədi. Sonra xırıltılı bir səs eşidildi.
“Eşidirik, nə baş verib?”
Dedim:
“Lift dayanıb. İçəridə dörd nəfərik. Uşaq var. Lift silkələndi, çox qorxuruq.”
O tərəfdən dedilər ki, sakit olun, texniki heyət çağırılır. Amma bu sözlər o an çox uzaq gəlirdi. Sən dar, havasız bir metal qutunun içindəsən və bilmirsən altındakı mexanizm səni saxlayacaq, ya yox.
Uşaq dayanmadan ağlayırdı.
“Ana, mən qorxuram. Mən çıxmaq istəyirəm.”
Qadın onu sakitləşdirməyə çalışırdı, amma özü də titrəyirdi. Mən uşağa baxdım. Onun gözlərində elə saf qorxu vardı ki, içim parçalandı. Öz qorxumu bir az kənara qoyub diz çökdüm.
Dedim:
“Emin, sənin maşının necə gözəldir. Yarış maşınıdır?”
O ağlaya-ağlaya maşını sinəsinə sıxdı.
“Hə.”
Dedim:
“Bilirsən, indi biz gizli bir yarışdayıq. Amma bu yarışda ən güclü olan sakit dayanan olacaq. Sən bacararsan?”
Uşaq bir az susdu. Anasının boynundan yapışdı, amma ağlamağı azaldı.
O an başa düşdüm ki, bəzən insan başqasını sakitləşdirmək üçün öz qorxusunu gizlədir. Mən də qorxurdum. Hətta dizlərim əsirdi. Amma uşağın gözünə baxanda özümü güclü göstərməli idim.
Liftin içində hava ağırlaşırdı. Orta yaşlı kişi cibindən telefon çıxardı, amma şəbəkə zəif idi. Bir neçə dəfə kiməsə zəng etməyə çalışdı. Alınmadı. Sonra əsəbi halda dedi:
“Bu bina neçə ildir işləyir, liftləri düzəltmirlər. Axırda belə olmalı idi də.”
Onun səsində həm qorxu, həm də qəzəb vardı. Qadın daha da həyəcanlandı.
“Xahiş edirəm, belə danışmayın.”
Kişi susdu. Bir neçə dəqiqə heç kim danışmadı. Sadəcə liftin içindəki zəif işığın səsi, uşağın ara-sıra hıçqırığı və hamımızın nəfəsi eşidilirdi.
Sonra lift yenə bir az silkələndi.
Bu dəfə qadın ucadan qışqırdı. Mən də özümü saxlaya bilmədim, divardan yapışdım. İçimdə elə bir qorxu qalxdı ki, sanki bütün bədənim boşaldı. Həmin an gözümün qabağına anam gəldi. Səhər evdən çıxanda mənə zəng etmişdi, açmamışdım. İşə gecikirdim deyə “sonra zəng edərəm” demişdim öz-özümə.
Birdən düşündüm: bəlkə o “sonra” heç olmayacaq?
İnsan ölüm qorxusunu hiss edəndə həyatındakı ən adi şeylər yadına düşür. Cavabsız qalan zənglər. Yarımçıq söhbətlər. Əsəbi halda deyilmiş sözlər. Evdən çıxanda sağollaşmadan bağlanan qapılar.
Mən telefonumu çıxarıb anama mesaj yazdım:
“Ana, səni çox istəyirəm. Narahat olma.”
Göndər düyməsinə basdım. Mesaj getmədi. Şəbəkə yox idi.
O an boğazım düyünləndi.
Texniki heyət yenidən danışdı. Dedilər ki, lift mərtəbələrin arasında qalıb, qapını məcburi açmağa çalışmayın, kömək gəlir. “Sakit olun” dedilər. Amma insan qorxanda “sakit olun” sözü bəzən daha çox qorxudur.
Uşaq birdən dedi:
“Ana, atam biləcək biz buradayıq?”
Qadın göz yaşını silib dedi:
“Biləcək, balam. Biz çıxacağıq.”
Amma səsində əminlik yox idi.
Mən qadına baxdım. O, uşağını sinəsinə sıxmışdı. Öz qorxusunu onun saçlarını oxşayaraq gizlədirdi. Mən həmin an anaların necə güclü olduğunu bir daha gördüm. Bəlkə içində paramparça idi, amma uşağı üçün dağ kimi dayanmağa çalışırdı.
Orta yaşlı kişi də yavaş-yavaş sakitləşdi. Cibindən su çıxardı. Qadına uzatdı.
“Uşağa verin.”
Qadın təşəkkür etdi. Emin bir qurtum su içdi. Sonra oyuncaq maşınını mənə göstərdi.
“Bu maşın sürətlidir.”
Dedim:
“Deməli, buradan çıxanda onu yarışdıracağıq.”
O zəif də olsa gülümsədi.
Təxminən iyirmi dəqiqə keçmişdi, amma bizə saatlar kimi gəlirdi. Liftin qapısının o biri tərəfindən səslər gəlməyə başladı. Kimsə metal alətlərlə işləyirdi. Bir kişi səsi dedi:
“İçəridəkilər, eşidirsiniz? Qapını açacağıq, amma tərpənməyin.”
Hamımız eyni anda nəfəs aldıq. Ümid hissi gəldi. Amma qorxu hələ də getməmişdi.
Qapı yavaş-yavaş aralandı. Əvvəl nazik bir işıq xətti göründü. Həmin işıq mənə o qədər gözəl gəldi ki, heç vaxt unutmaram. İnsan bəzən gün işığının nə qədər böyük nemət olduğunu qaranlıq bir metal qutuda anlayır.
Qapı tam açılmadı. Lift mərtəbənin yarısında dayanmışdı. Çıxmaq üçün yuxarı qalxmaq lazım idi. Xilasetmə işçiləri əvvəl uşağı çıxarmaq istədi. Emin anasının boynundan bərk yapışmışdı.
“Mən getmirəm.”
Mən ona dedim:
“Emin, yadındadır? Yarışda ən güclü sən olacaqdın.”
O mənə baxdı. Sonra maşınını mənə uzatdı.
“Saxla, çıxanda verərsən.”
Maşını əlimə aldım. Onu yuxarı çəkdilər. Sonra anasını çıxardılar. Qadın çıxan kimi uşağını qucaqlayıb ağladı. Orta yaşlı kişi çıxdı. Axırda mən qaldım.
Məni çıxaranda ayaqlarım yerə dəyəndə sanki yenidən doğuldum. Dəhlizdə adamlar yığılmışdı. Kimisi baxırdı, kimisi video çəkirdi, kimisi “nə olub?” deyirdi. Mən isə heç nə eşitmirdim. Sadəcə nəfəs alırdım.
Emin yanıma gəldi. Maşınını ona verdim. O dedi:
“Biz qalib gəldik?”
Gülümsədim.
“Hə, sən hamımızdan güclü oldun.”
Qadın mənə təşəkkür etdi. Gözləri qızarmışdı. Dedi:
“Siz danışmasaydınız, uşaq daha çox qorxacaqdı.”
Mən heç nə deyə bilmədim. Çünki mən də qorxmuşdum. Sadəcə həmin an kimsə uşağın qorxusunu öz qorxusundan üstün tutmalı idi.
O hadisədən sonra ofisə çıxmadım. Binadan çölə çıxdım. Hava soyuq idi, amma mən dərindən nəfəs aldım. Telefonuma baxdım. Şəbəkə gəlmişdi. Anama yazdığım mesaj indi getdi. Bir neçə saniyə sonra anam zəng etdi.
“A bala, nə olub? Niyə belə yazmısan?”
Səsini eşidən kimi gözlərim doldu. Küçənin ortasında dayanıb dedim:
“Heç nə, ana. Sadəcə səsini eşitmək istədim.”
O təəccübləndi, sonra güldü.
“Allah səni saxlasın.”
Bu söz həmin gün mənə dünyanın ən böyük duası kimi gəldi.
O hadisədən sonra çox şey dəyişdi. Liftə minəndə hələ də içimdə qorxu olur. Qapılar bağlananda bir anlıq nəfəsim daralır. Amma dəyişən təkcə bu deyil. Mən artıq evdən çıxanda anamın zəngini cavabsız qoymuram. Həyat yoldaşımla küsülü yatmıram. Dostumla aramda inciklik qalanda “sonra danışarıq” deyib uzatmıram.
Çünki mən o liftin içində başa düşdüm ki, həyat bəzən bir anda dayanır.
Sən hazır olmursan. Heç kim hazır olmur. Yarımçıq mesajların, deyilməmiş sözlərin, alınmamış üzrlərin, gecikmiş zənglərin hamısı birdən adamın üstünə gəlir.
Ən qəribəsi isə budur: o gün liftin içində dörd yad insan idik. Amma qorxu bizi bir ailə kimi bir-birimizə bağladı. Birimiz su verdi, birimiz uşağı sakitləşdirdi, birimiz dua etdi, birimiz ümid verdi. Şok anında insanın içindəki əsl hal ortaya çıxır.
Bəzən şəhərdə yanından ötüb keçdiyin adam, bir gün sənin qorxunu bölüşən insana çevrilə bilər.
İndi hər dəfə bir binaya girəndə liftin qabağında bir az dayanıb nəfəs alıram. Sonra öz-özümə deyirəm:
“Bu gün də həyat davam edir.”
Və ən çox buna şükür edirəm.
Çünki insan bəzən yaşamağın dəyərini böyük uğurlarda yox, sadəcə bir qapının açılıb yenidən işığa çıxmağında anlayır.