Nənəmin evi kəndin ən kənarında idi. Evin arxasında nar ağacları, qabağında isə köhnə bir quyu vardı. Uşaq vaxtı o ev mənə çox böyük görünürdü. Yay tətillərində ora gedəndə elə bilirdim, başqa bir dünyaya düşmüşəm. Şəhərin səs-küyü, maşınların siqnalı, qonşuların qapı çırpması orada yox idi. Axşam düşən kimi kənd sakitləşirdi. Sadəcə itlərin uzaqdan hürməyi, ağacların xışıltısı, bir də nənəmin mətbəxdə yavaş-yavaş qabları yığışdırma səsi eşidilirdi.
Nənəm çox sakit qadın idi. Həmişə ağ yaylıq bağlayardı. Danışanda səsi yumşaq çıxardı, amma baxışlarında qəribə bir ağırlıq vardı. Elə bil çox şey görmüşdü, çox şey bilirdi, amma hamısını danışmaq istəmirdi.
Biz uşaqlar o evdə çox oynayardıq. Amma evin bir otağı vardı ki, nənəm ora girməyimizə icazə verməzdi. Həmin otaq həyətə baxan, pəncərəsi nar ağacının kölgəsində qalan balaca otaq idi. Qapısı həmişə bağlı olurdu. Üstündə köhnə mis açar asılmışdı.
Bir dəfə soruşdum:
“Nənə, o otaqda nə var?”
Nənəm xəmir yoğururdu. Əllərini undan silkələyib mənə baxdı.
“Köhnə şeylər var, bala. Sizlik deyil.”
Uşaq ağlımla bu cavab məni daha da maraqlandırdı. Köhnə şeylər nə idi? Qızıl? Şəkillər? Oyuncaqlar? Nənəmin gizlətdiyi nə ola bilərdi?
Sonra əmim qızı pıçıldadı ki, guya həmin otaqda babamın əşyaları var. Babam mən doğulmamışdan əvvəl rəhmətə getmişdi. Onu yalnız bir neçə köhnə şəkildə görmüşdüm. Qara pencəkli, ciddi üzlü bir kişi. Nənəm onun adını çəkəndə həmişə səsi dəyişirdi. Nə çox danışırdı, nə də tam susurdu. Sadəcə “Allah rəhmət eləsin, yaxşı adam idi” deyirdi.
Həmin otaq mənim üçün sirr olaraq qaldı.
İllər keçdi. Böyüdüm, universitetə getdim, işləməyə başladım. Kəndə getməyim azaldı. Nənəm zəng edəndə həmişə eyni şeyləri soruşurdu:
“Yeməyini yeyirsən?”
“Üşümürsən?”
“İşin ağır deyil ki?”
Mən də çox vaxt tələsik cavab verirdim.
“Yaxşıyam, nənə. Narahat olma.”
İndi o zəngləri xatırlayanda içim ağrıyır. Çünki yaşlı adamın sualları bəzən sadə sual olmur. Onlar sənin səsini bir az da eşitmək üçün bəhanə olur.
Nənəm rəhmətə gedəndə qış idi. Kəndə çatanda hava boz idi, torpaq nəm idi, evin həyətində adam çox idi. Amma o evin içində nənəmin səsi yox idi. Hər şey yerində idi, amma ev boşalmışdı. Mətbəxdə onun çaydanı dayanmışdı, divarın yanında namaz xalçası bükülü qalmışdı, pəncərənin qabağında eynəyi vardı.
Dəfn, yas, qohumların gəlib-getməsi, başsağlığı, süfrə… Hamısı bir neçə gün içində keçdi. Sonra qohumlar dağıldı. Evdə mən, atam və bibim qaldıq. Atam dedi ki, evi bağlamadan əvvəl bəzi əşyaları yığışdırmaq lazımdır.
O gecə ilk dəfə nənəmin evində nənəsiz qaldıq.
Kənddə gecə başqa cür olur. Şəhərdə qaranlıq tam qaranlıq deyil. Hardasa işıq yanır, maşın keçir, kimsə danışır. Kənddə isə gecə adamın üstünə sakitlik kimi düşür. Hər xışıltı böyük səslənir. Hər kölgə sanki hərəkət edir.
Saat gecə on ikiyə yaxın idi. Atamla bibim yorulub yatmışdılar. Mən isə yata bilmirdim. Mətbəxdə oturub çay içirdim. Telefon zəif tuturdu. Pəncərədən həyətə baxanda nar ağaclarının qaranlıqda əyri-üyrü kölgələri görünürdü.
Birdən evin içindən zəif bir səs gəldi.
Taxta döşəmənin xırıldaması kimi.
Əvvəl düşündüm, yəqin köhnə evdir, taxtalar səs verir. Amma sonra səs təkrarlandı. Bu dəfə daha aydın. Elə bil kimsə yavaş-yavaş koridordan keçdi.
Ürəyim sürətlə döyünməyə başladı. Öz-özümə dedim, bəlkə atam durub. Amma atamın yatdığı otaqdan xorultu səsi gəlirdi. Bibim də digər otaqda idi.
Səs həmin bağlı otağın tərəfindən gəlmişdi.
Uşaq vaxtı girməyə icazə verilməyən otaq.
Mən yerimdən qalxdım. Əlimdə stəkan, koridora çıxdım. Ev qaranlıq idi. Sadəcə mətbəxdən gələn zəif işıq divara düşürdü. Həmin otağın qapısı koridorun sonunda idi.
Və qapının altından işıq görünürdü.
Mən donub qaldım.
O otağın işığı yanırdı.
Halbuki gündüz baxanda həmin otağın lampası işləmirdi. Atam hətta demişdi ki, burada elektrik xətti çoxdan xarabdır, sonra baxarıq. Otaq bağlı idi. Açarı da nənəmin köhnə sandığından tapıb bibim götürmüşdü.
Amma indi qapının altından sarımtıl işıq süzülürdü.
Bir neçə saniyə yerimdən tərpənə bilmədim. Ağlım min cür izah axtarırdı. Bəlkə küçədən işıq düşür? Amma pəncərə həyətə baxırdı, orada heç bir lampa yox idi. Bəlkə atam gündüz açıq qoyub? Amma otaq bağlı idi. Bəlkə elektrik qısa qapanma edib? Amma işıq sabit idi, titrəmirdi.
Yavaş-yavaş qapıya yaxınlaşdım.
İçəridən çox zəif bir səs gəlirdi. Sanki kimsə pıçıltı ilə dua oxuyurdu. Sözləri seçə bilmirdim, amma ritmi tanış idi. Nənəm axşamlar dua edəndə belə oxuyardı. Səsi həmişə alçaq, titrək, amma sakit olardı.
Boğazım qurudu.
“Nənə?” demək istədim, amma səsim çıxmadı.
Əlimi qapının dəstəyinə uzatdım. Dəstək soyuq idi. Qapını açmağa çalışdım. Açılmadı. Bağlı idi. Pıçıltı isə davam edirdi.
Birdən arxadan atamın səsi gəldi:
“Emin, nə edirsən orada?”
Elə diksindim ki, stəkan əlimdən düşüb sındı. Atam koridorun o biri başında dayanmışdı. Yuxulu idi, amma üzündə narahatlıq vardı.
Dedim:
“Ata… otağın işığı yanır.”
Atam qapıya baxdı. Bir anlıq o da susdu. Çünki işığı o da gördü.
Bibim də səsə oyandı. Gəlib yanımızda dayandı. Qapının altındakı işığa baxan kimi rəngi dəyişdi.
“Allah sən saxla,” dedi.
Atam özünü toparlamağa çalışdı.
“Açar hardadır?”
Bibim tez otağına getdi, açarı gətirdi. Əli titrəyirdi. Atam açarı kilidə saldı. Qapı çoxdan açılmadığı üçün çətin döndü. İçəridəki pıçıltı birdən kəsildi.
Qapı açıldı.
Otağın içi qaranlıq idi.
Heç bir işıq yanmırdı.
Atam divardakı açarı basdı. Lampa yanmadı. Bir daha basdı. Yenə yanmadı. Otaq soyuq idi. İçəridən köhnə taxta, naftalin və illərlə bağlı qalmış əşyaların qoxusu gəlirdi.
Biz üçümüz qapının ağzında dayanmışdıq. Heç kim içəri girmək istəmirdi. Sonra atam telefonun işığını yandırıb otağa daxil oldu. Mən də arxasınca girdim.
Otaqda köhnə bir çarpayı, taxta şkaf, divardan asılmış babamın şəkli və kiçik bir masa vardı. Masanın üstündə saralmış bir Quran kitabı, nənəmin təsbehi və köhnə bir neft lampası dayanmışdı. Neft lampasının şüşəsi hisli idi, amma içində təzə yanmış kimi zəif istilik vardı.
Atam lampaya əlini yaxınlaşdırdı, sonra tez geri çəkdi.
“İstidir,” dedi.
Bibim ağlamağa başladı.
“Bu lampa illərdir yanmayıb.”
O an içimdəki qorxu başqa bir hissə çevrildi. Bu, sadəcə qorxu deyildi. Sanki o otaqda bizdən başqa nəsə vardı. Amma pis bir şey kimi yox. Ağır, kədərli, yarımçıq qalmış bir hiss kimi.
Masanın üstündə bir zərf də vardı. Üstü tozlu idi. Atam onu götürdü. Zərfin üstündə nənəmin xətti ilə yazılmışdı:
“Rəhimə verilməyən məktub.”
Rəhim babamın adı idi.
Atam zərfi açanda bibim daha bərk ağladı. Məktub çox köhnə idi. Nənəm gənc vaxtı yazmışdı. Oxuduqca başa düşdük ki, babam dünyasını dəyişməmişdən bir neçə gün əvvəl nənəmlə aralarında inciklik olub. Babam rayona işləməyə gedirmiş, nənəm isə onun getməsinə narazı imiş. Sözləri çəp gəlib. Babam küsülü çıxıb gedib. Bir neçə gün sonra da xəbər gəlib ki, yolda qəza olub.
Nənəm o məktubu ona yazıbmış, amma göndərə bilməyibmiş.
Məktubda yazmışdı:
“Rəhim, mən sənə acıqlı danışdım, amma ürəyim acıqlı deyildi. Sən qapıdan küsülü çıxanda elə bildim axşam qayıdacaqsan, barışarıq. İnsan bilmir ki, hansı söz son söz olur. Kaş sənə deyəydim ki, getmə, ya da getsən də, məndən incimə. Mən səni çox istəyirəm.”
Bu sətirləri oxuyanda otaqda heç kim danışmadı.
Mən ilk dəfə nənəmin içindəki böyük ağrını anladım. O, illərlə babamın yoxluğuna yox, həm də onunla küsülü ayrılmağına yanıbmış. Bəlkə də həmin otağı ona görə bağlı saxlayıb. Çünki orada təkcə babamın əşyaları yox, nənəmin bağışlanmayan peşmanlığı qalıbmış.
Bibim dedi:
“Anam hər cümə axşamı bu otağın qapısının qabağında dayanardı. Biz elə bilirdik, sadəcə dua edir.”
Atam məktubu əlində tutub susurdu. Onun gözlərində mən uşaqlıqdan bəri görmədiyim bir kədər vardı. Atam sərt adam idi, çox ağlamazdı. Amma o gecə gözləri doldu.
Dedi:
“Anam bu dərdi bizə heç vaxt demədi.”
Otaqdan çıxanda artıq işıq yox idi, pıçıltı yox idi. Amma mənə elə gəlirdi ki, o ev əvvəlkindən daha canlıdır. Sanki illərlə bağlı qalan bir söz, nəhayət, yerini tapmışdı.
Səhərə qədər yata bilmədik. Mətbəxdə oturduq. Bibim nənəmdən danışdı. Dedi ki, nənəm babamın adını çəkəndə həmişə pəncərəyə baxarmış. Atam dedi ki, uşaq vaxtı nənəsini gecələr bəzən həmin otağın qapısına söykənmiş görüb. Amma heç nə soruşmayıb.
Mən isə qapının altından görünən o işığı düşünürdüm. Həqiqətən nə idi? Elektrik ola bilməzdi. Lampa necə isinmişdi? Pıçıltı haradan gəlmişdi? Bunlara cavab tapmadım.
Bəlkə də bəzi hadisələrin cavabı olmamalıdır.
Bəlkə də insan hər şeyi izah etməyə çalışanda, hissin özünü itirir.
Səhər açıldı. Gün işığı evin içinə dolanda gecə yaşananlar yuxu kimi görünməyə başladı. Amma sınmış stəkanın parçaları hələ də mətbəxin kənarında idi. Məktub isə masanın üstündə dayanmışdı. Deməli, yuxu deyildi.
Həmin gün atam qərar verdi ki, babamla nənəmin məzarına gedək. Məktubu da apardıq. Kənd qəbiristanlığı evdən bir az aralı idi. Hava soyuq idi, amma günəş vardı. Babamla nənəmin məzarı yan-yana idi. Nənəni babamın yanında dəfn etmişdik.
Atam məktubu açıb sakitcə oxudu. Sonra torpağın üstünə qoydu. Bibim ağlayırdı. Mən isə ilk dəfə həmin iki məzara sadəcə ölülərin yeri kimi yox, yarımçıq qalan bir sevginin sakitliyi kimi baxdım.
Atam pıçıldadı:
“Ana, daha narahat olma. Məktub gəlib yerinə çatdı.”
Bu sözləri eşidəndə içim ürpərdi.
Elə həmin an yüngül külək qalxdı. Məktubun kənarı tərpəndi, amma uçmadı. Sanki kimsə onu sakitcə saxladı. Bəlkə təsadüf idi. Bəlkə də yox. Mən bilmirəm.
O gecədən sonra nənəmin evində bir daha o işıq yanmadı. Otağı təmizlədik. Babamın şəklini sildik, Quranı ehtiyatla yerinə qoyduq, təsbehi nənəmin sandığına yerləşdirdik. Neft lampasını isə atam götürmədi. Masanın üstündə saxladı.
Dedi:
“Qalsın. Bu evin yaddaşıdır.”
İndi hər dəfə kəndə gedəndə o otağın qapısını açıq görürəm. Artıq qorxmuram. Əksinə, içəri girəndə qəribə bir rahatlıq hiss edirəm. Sanki orada illərlə sıxılıb qalan kədər bir az yüngülləşib.
Mən bu hadisəni çox adama danışmamışam. Danışanda bəziləri gülər, bəziləri “köhnə evdir, sənə elə gəlib” deyər. Bəlkə də haqlıdırlar. Bəlkə insan yas içində olanda səsi də başqa cür eşidir, işığı da başqa cür görür.
Amma mən o gecə atamın da işığı gördüyünü bilirəm. Bibimin də pıçıltını eşitdiyini bilirəm. Və ən əsası, illərlə bağlı qalan o məktubun məhz həmin gecə qarşımıza çıxmasını təsadüf saymaq mənə çətin gəlir.
Bəzən ölənlər bizdən uzaq getmir. Bəlkə də onların sevgisi, peşmanlığı, duası yaşadıqları evlərin divarlarında qalır. Biz sadəcə gündəlik həyatın səs-küyündə bunu eşitmirik. Amma bir gecə hər şey susanda, köhnə bir evdə, bağlı bir otağın qapısı altından zəif bir işıq görünəndə anlayırsan ki, həyat təkcə gördüklərimizdən ibarət deyil.
Nənəmin evində yanan o işıq mənə bunu öyrətdi.
İnsan sevdiyi adamla küsülü ayrılmamalıdır.
Çünki bəzən bir “bağışla” sözü illərlə bağlı qalan otağın içində gözləyir.