Mən o bileti çox düşünmədən aldım. Əslində, heç yerə getmək planım yox idi. Sadəcə bir axşam işdən evə qayıtdım, çantamı divanın üstünə atdım, ayaqqabımı çıxarmadan yerə oturdum və birdən başa düşdüm ki, artıq nəfəs ala bilmirəm.
Evim var idi, işim var idi, ailəm sağ-salamat idi. Kənardan baxan desəydi, “nəyin çatmır?”, cavab verə bilməzdim. Amma insanın içində elə yorğunluqlar olur ki, onu nə maaşla, nə yeni paltarla, nə də dostlarla görüşlə keçirmək olmur. Sanki içindəki səs yavaş-yavaş azalır, sən də hər gün eyni yerdə dayanıb özündən bir az uzaqlaşırsan.
O axşam telefonumu götürdüm və qatar biletlərinə baxdım. Bakıdan Qəbələyə bir bilet gördüm. Səhər tezdən yola düşürdü. Barmağım bir neçə saniyə ekranda qaldı. Sonra aldım.
Heç kimə demədim.
Səhər anam zəng edəndə dedim:
“Ana, iki günlüyə gedirəm.”
O narahat oldu.
“Kiminlə?”
“Tək.”
Bir az susdu.
“Tək niyə gedirsən, bala?”
Bu sualın cavabını özüm də dəqiq bilmirdim. Sadəcə dedim:
“Bir az başımı dincəltmək istəyirəm.”
Anam “Allah yolunu açıq eləsin” dedi, amma səsində narahatlıq qaldı. Analar belədir. Sənin yaşın neçə olur-olsun, tək yola çıxanda yenə uşaq kimi narahat olurlar.
Qatar vağzalına çatanda hava hələ tam işıqlanmamışdı. İnsanlar əlində çanta, termos, paket, uşaq arabası ilə ora-bura gedirdi. Kiminsə üzündə yuxusuzluq, kiminsə üzündə həyəcan vardı. Mən kiçik çantamı çiynimə salıb perrona çıxdım. Qatar sakit dayanmışdı. Elə bil o da kiminsə içindəki ağırlığı götürüb aparmağa hazırlaşırdı.
Yerim pəncərə kənarında idi. Çantamı yuxarı qoydum, oturdum və başımı şüşəyə söykədim. Qatar tərpənəndə içimdə qəribə bir hiss yarandı. Sanki təkcə şəhərdən yox, son aylarda üstümə yığılan bütün sözlərdən, zənglərdən, tapşırıqlardan, yorğun baxışlardan uzaqlaşırdım.
Bakı yavaş-yavaş arxada qaldı. Binalar azaldı, yollar dəyişdi, boz rəngli səhər işığı kəndlərin üstünə yayıldı. Pəncərədən baxdıqca elə bil içimdə də nəsə açılırdı. İnsan bəzən təbiətə baxanda öz dərdinin ölçüsünü yenidən anlayır. O dağlar, o tarlalar, o səssiz evlər içində sənin kədərin həm böyük görünür, həm də qəribə şəkildə yüngülləşir.
Qarşımda yaşlı bir qadın oturmuşdu. Başında tünd rəngli yaylıq, yanında köhnə bir çanta vardı. Əlində çörək arasında pendir tutmuşdu. Bir azdan mənə baxıb dedi:
“Qızım, yemək istəyirsən?”
Gülümsədim.
“Sağ olun, xala, yemişəm.”
“Yolda adamın iştahı açılır,” dedi. “Götür, utanma.”
O qədər səmimi dedi ki, imtina edə bilmədim. Kiçik bir tikə aldım. Çörəyin iyi, pendirin duzu, qadının sadə mehribanlığı mənə uşaqlığımı xatırlatdı. Nənəmgilə gedəndə qatarda anamın çantadan çıxardığı qaynadılmış yumurtalar, pomidor, çörək yadıma düşdü. O vaxtlar səyahət bizim üçün böyük hadisə idi. Pəncərədən baxıb hər kəndin adını soruşardım. Atam bezmədən cavab verərdi.
İndi atam yox idi.
Onu beş il əvvəl itirmişdik. Mən bunu çox danışmıram. İnsan bəzi itkiləri dilinə gətirəndə yenidən yaşayır. Atamın ölümündən sonra mən çox tez böyüdüm. Evdə güclü görünməyə çalışdım, anam ağlayanda ona təsəlli verdim, qardaşım susanda yanında dayandım. Hamıya “yaxşıyam” dedim.
Amma yaxşı deyildim.
Bəlkə də o qatar bileti elə buna görə alınmışdı. Mən ilk dəfə heç kimə güclü görünmək məcburiyyətində olmadığım bir yerə gedirdim.
Yaşlı qadın mənə baxıb soruşdu:
“Haraya gedirsən?”
“Qəbələyə.”
“Qohum yanına?”
“Yox. Elə-belə. Bir az gəzməyə.”
Qadın başını tərpətdi.
“Yaxşı edirsən. Adam bəzən evdən çıxmalıdır. Evdə divarlar da dərdi saxlayır.”
Bu cümlə məni tutdu. Çünki mənim evimin divarları da çox şey saxlayırdı. Atamın köhnə pencəyinin asıldığı yer, mətbəxdə onun oturduğu stul, televizorun yanında qalan eynəyi… Hamısı dərdi saxlayırdı. Biz onları yığışdırmamışdıq. Guya xatirə idi. Amma bəzən xatirə də insanın nəfəsini daraldır.
Qatar yoluna davam edirdi. Günəş qalxdıqca pəncərədən düşən işıq üzümə vururdu. Telefonuma baxmırdım. İşdən gələn mesajları oxumaq istəmirdim. Sosial şəbəkələrə girmək istəmirdim. İlk dəfə uzun müddətdən sonra sadəcə oturub baxırdım.
Və bu sadə baxmaq mənə yaxşı gəlirdi.
Qəbələyə çatanda hava təmiz idi. Vağzaldan çıxanda dağların uzaqda görünən xətti məni sakitləşdirdi. Balaca bir oteldə yer tutmuşdum. Çox lüks deyildi, amma pəncərəsi ağaclara baxırdı. Otağa girən kimi çantamı kənara qoydum, pəncərəni açdım. İçəri sərin hava doldu. Şəhərin səsindən fərqli idi bu hava. Sanki daha yavaş idi, daha təmkinli.
Bir az dincəldim, sonra çölə çıxdım. Küçələrdə tək gəzirdim. Əvvəl qəribə gəlirdi. İnsan tək yemək yeməyə, tək gəzməyə, tək oturmağa öyrəşməyəndə elə bilir hamı ona baxır. Amma heç kim baxmırdı. Hamı öz həyatındaydı.
Bir kafedə oturdum. Çay sifariş etdim. Yan masada bir ailə vardı. Ata uşağının çörəyinə yağ çəkirdi. Uşaq naz edirdi, ana gülürdü. Mən onlara baxanda atam yadıma düşdü. Uşaq vaxtı səfərlərdə atam həmişə mənim çörəyimə pendir qoyardı. Deyərdi:
“Yolda ac qalmaq olmaz.”
Bir anda gözlərim doldu. Başımı yana çevirdim ki, heç kim görməsin. Amma sonra düşündüm, niyə gizlədirəm? Mən sadəcə darıxmışam. Bu ayıb deyil.
Çayım gəldi. Stəkanı əlimə alıb uzun müddət buxarına baxdım. İçimdə illərdir saxladığım bir cümlə vardı:
“Ata, mən çox yorulmuşam.”
Bunu heç kimə deməmişdim. Anama deməmişdim, çünki onu üzmək istəmirdim. Qardaşıma deməmişdim, çünki o məni güclü bilirdi. Dostlarıma deməmişdim, çünki hamının öz dərdi vardı. Amma o gün, yad bir şəhərdə, balaca bir kafedə, içimdə bu cümlə sanki yer tapdı.
Mən həqiqətən yorulmuşdum.
Həmişə hər şeyi idarə etməkdən, hamıya çatmaqdan, özümü unudub başqalarının rahatlığını düşünməkdən yorulmuşdum. Atam gedəndən sonra sanki evdə onun yerini tutmağa çalışmışdım. Halbuki heç kim heç kimin yerini tuta bilməz. İnsan yalnız öz yerində yaşaya bilir. Başqasının boşluğunu daşımağa çalışanda isə içindən əyilir.
O axşam otelə qayıtmadım. Bir az daha gəzdım. Dağlara tərəf aparan sakit bir yolda dayandım. Hava soyumuşdu. Ətrafda ağacların səsi gəlirdi. Telefonumu çıxarıb atamın köhnə şəklinə baxdım. O şəkildə cavan idi, gülürdü. Mən balaca idim, onun çiynində oturmuşdum.
Şəkilə baxıb pıçıldadım:
“Ata, mən sənin üçün çox darıxıram.”
Bu sözü deyəndən sonra ağladım. Uzun müddət ağladım. Heç kim məni sakitləşdirmədi, heç kim “ağlama” demədi. Bəlkə də mənə lazım olan da bu idi. Kimsə ağrımı tez bağlamağa çalışmasın. Sadəcə axıb getsin.
Həmin gecə oteldə çox rahat yatdım. Aylar sonra ilk dəfə gecə yarısı oyanmadım. Səhər pəncərədən gün işığı düşəndə içimdə yüngül bir sakitlik vardı. Dərdim bitməmişdi, amma artıq onu daşımaq üçün bir az nəfəsim var idi.
İkinci gün bazara getdim. Yerli alma aldım, balaca bir banka mürəbbə, anam üçün yun corab. Satıcı qadın corabları göstərib dedi:
“Bu isti saxlayır, qızım. Anana yaxşı olar.”
Bu sadə cümlə mənə toxundu. Çünki mən də anamın üşüməməsini istəyirdim. Bəlkə də sevgi elə budur. Böyük sözlər yox, uzaq bir yerdən anana isti corab almaq.
Geri qayıtmaq vaxtı gələndə Qəbələdən ayrılmaq istəmədim. Amma bilirdim ki, insan səyahətə qaçmaq üçün yox, qayıtmağa güc toplamaq üçün çıxmalıdır. Əgər qayıda bilmirsənsə, getmək də yarımçıq qalır.
Qatar yenə pəncərə kənarı idi. Bu dəfə mən pəncərədən baxanda içimdəki ağırlıq əvvəlki kimi boğucu deyildi. Yol boyu düşündüm ki, səyahət mənim problemimi həll etmədi. İşim yenə var idi, evdə anamın narahat baxışları yenə vardı, atamın yoxluğu yenə bizimlə idi.
Amma mən dəyişmişdim.
Mən başa düşmüşdüm ki, insan bəzən öz dərdini bir yerdən başqa yerə aparmalıdır ki, onu başqa işıqda görə bilsin. Evin içində böyük görünən ağrı, dağların yanında başqa cür danışır. Qatar pəncərəsindən baxanda insan öz həyatına da bir az kənardan baxa bilir.
Bakıda vağzala çatanda anam məni qarşılamağa gəlmişdi. Əlində nazik jaket tutmuşdu.
“Dedim birdən üşüyərsən,” dedi.
Mən güldüm, sonra onu qucaqladım. Həmişəkindən bir az uzun. Anam təəccübləndi.
“Nə olub?”
Dedim:
“Heç nə. Sadəcə darıxmışdım.”
O an başa düşdüm ki, mən bu səfərə tək getmişdim, amma tək qayıtmırdım. Özümün unudulmuş bir hissəsini də geri gətirmişdim. Ağlamağa icazə verən, yorulduğunu qəbul edən, hər şeyi tək daşımaq məcburiyyətində olmadığını anlayan hissəmi.
İndi bəzən yenə yoruluram. Yenə işlər üst-üstə gəlir, yenə evdə problemlər olur, yenə atamın yoxluğu içimi göynədir. Amma artıq bilirəm ki, dayanmaq da olar. Getmək də olar. Bir az uzaqlaşıb nəfəs almaq insanı zəif etmir.
Əksinə, bəzən insan özünə qayıtmaq üçün yola çıxmalıdır.
Qatar pəncərəsindən baxanda mən bunu anladım:
Bəzi yollar bizi yeni şəhərlərə aparmır.
Bəzi yollar bizi öz içimizdə itirdiyimiz yerə qaytarır.