Mən anamı həmişə güclü qadın kimi görmüşəm. Elə bilirdim, o heç yorulmur. Səhər hamıdan tez durur, axşam hamıdan gec yatırdı. Evdə nə çatmırdısa, bir yolunu tapırdı. Kimsə xəstələnəndə başının üstündə dayanırdı, kimsə ac olanda süfrə açırdı, kimsə dərdli olanda dinləyirdi.
Amma heç kim anamdan soruşmurdu ki, sən necəsən?
Mən də soruşmurdum.
Uşaq vaxtı anamın zəhmətini adi bilirdim. Düşünürdüm ki, ana olmaq budur da. Yemək bişirmək, paltar yumaq, dərslərimi yoxlamaq, xəstələnəndə gecə yatmamaq. İndi başa düşürəm ki, insan bəzən ən çox sevdiyi adamın fədakarlığını ən gec görür.
Atam tez-tez əsəbi olurdu. Evdə söz-söhbət düşəndə anam susurdu. Mən balaca idim, amma hər şeyi hiss edirdim. Gecələr yatağımda uzanıb mətbəxdən gələn pıçıltıları dinləyirdim. Bəzən qab səsi gəlirdi, bəzən anamın boğuq ağlamağını eşidirdim.
Səhər isə o yenə heç nə olmamış kimi çay süzürdü.
Bir dəfə məktəbdə müəllim “qəhrəmanınız kimdir?” mövzusunda inşa yazdırmışdı. Uşaqlar futbolçulardan, aktyorlardan, tarixi adamlardan yazmışdı. Mən isə anamdan yazmaq istəmişdim. Amma utanmışdım. Elə bilmişdim, gülərlər. Ona görə də başqa bir mövzu yazdım. Evə gələndə anam soruşdu:
“Nə yazdın?”
Dedim:
“Adi bir şey.”
O gülümsədi, daha soruşmadı.
Həmin gün ona “mənim qəhrəmanım sənsən” demədim. Bu, mənim ilk böyük susqunluğum idi.
İllər keçdi. Böyüdüm. Universitetə qəbul oldum. Evdən uzaqlaşdım. Anam hər zəngdə eyni şeyləri soruşurdu:
“Yemək yemisən?”
“Pulun var?”
“Üşümürsən?”
“Özünə baxırsan?”
Mən isə çox vaxt tələsirdim.
“Ana, sonra danışarıq.”
“Ana, dərsdəyəm.”
“Ana, indi vaxtım yoxdur.”
O da həmişə eyni cavabı verirdi:
“Yaxşı, qızım, Allah köməyin olsun.”
Telefonu bağlayandan sonra heç düşünmürdüm ki, bəlkə o bir az da danışmaq istəyirdi. Bəlkə səsimi eşitmək ona bütün günün yorğunluğunu unutdururdu. Bəlkə mənim “yemək yemişəm” deməyim onun üçün sadəcə cavab yox, rahatlıq idi.
Bir dəfə universitetdə oxuyanda çox çətin dövr yaşayırdım. Dərslər ağır idi, pul çatmırdı, dost bildiyim bir insan məni pis vəziyyətdə qoymuşdu. Həmin gün gecə anam zəng etdi. Səsimi eşidən kimi bildi ki, nəsə var.
“Nigar, ağlamısan?”
Mən əsəbiləşdim.
“Ana, hər şeyə qarışma da. Uşaq deyiləm artıq.”
Telefonun o biri başında bir neçə saniyə susdu. Sonra sakitcə dedi:
“Yaxşı, qızım. Sən bilərsən.”
İndi o susqunluq yadıma düşəndə ürəyim ağrıyır. Çünki anam mənə qarışmırdı, məni qorumağa çalışırdı. Mən isə onun sevgisini nəzarət kimi başa düşürdüm.
Ən böyük etirafım da buradan başlayır.
Mən bir dəfə anamdan utandım.
Bunu yazmaq belə mənə ağır gəlir. Amma bu, içimdə illərlə qalan bir həqiqətdir.
Universitetin ikinci kursunda rəfiqələrimlə şəhərdə gəzirdik. Anam kənddən gəlmişdi. Mənə ev yeməkləri, təmiz paltarlar, bir də gizlicə yığdığı bir az pul gətirmişdi. Metro çıxışında məni gözləyirdi. Əlində köhnə bir çanta vardı, başında sadə yaylığı, üstündə illərdir geyindiyi palto.
Mən onu uzaqdan gördüm. Rəfiqələrim də yanımda idi. O mənə tərəf gülümsəyərək əl elədi.
Və mən bir anlıq özümü elə apardım ki, guya onu görmədim.
Bu cümləni yazanda belə boğazım düyünlənir.
Mən anamı gördüm, amma yanında getmədim. Rəfiqələrim nə düşünər deyə çəkindim. Onun sadəliyindən, köhnə paltosundan, kənddən gəlmiş yorğun görünüşündən utandım.
Anam isə məni gördüyünü bilirdi.
Bir neçə dəqiqə sonra rəfiqələrimdən ayrıldım və ona yaxınlaşdım. O heç nə demədi. Sadəcə çantanı mənə verdi.
“Bunları gətirdim, qızım. Özün bişirmə, yorulma.”
Gözlərində qırğınlıq vardı, amma üzümə vurmadı. Ana qəlbi belədir. Övladı onu incidir, o yenə övladının ac qalmamasını düşünür.
O gün mən ondan üzr istəmədim.
Evə qayıdanda çantanı açdım. İçində dolma vardı, qatıq vardı, ütülənmiş paltarlarım vardı. Bir də balaca bir kağız vardı:
“Pul azdır, amma bu həftəni yola verərsən. Özünü çox yorma.”
Həmin kağızı oxuyanda ağladım. Amma yenə zəng edib “ana, bağışla” demədim. Qürurum imkan vermədi. Bəlkə də utanmağımın utancından qaçdım.
İllər sonra anam xəstələndi. Əvvəl adi yorğunluq sandıq. Sonra həkimlər dedi ki, ciddi müalicə lazımdır. Mən artıq işləyirdim. Pul qazanırdım. Onu xəstəxanalara aparırdım, dərmanlarını alırdım, yanında qalırdım. Elə bilirdim, indi hər şeyi düzəldə bilərəm.
Amma insan keçmişdə demədiyi sözləri dərmanla düzəldə bilmir.
Bir gecə xəstəxanada yanında oturmuşdum. O yatmışdı. Əllərinə baxırdım. O əllər mənim bütün uşaqlığımı böyütmüşdü. O əllər çörək bişirmişdi, paltar yumuşdu, saçımı hörmüşdü, qızdırmam olanda alnıma dəsmal qoymuşdu.
Mən isə o əllərin sahibinə bir dəfə metro çıxışında yad kimi davranmışdım.
İçimdə illərlə saxladığım söz boğazıma gəldi. Oyatmaq istədim. Demək istədim:
“Ana, mən o gün səndən utanmışdım. Amma əslində utanmalı olan sən yox, mən idim. Bağışla məni.”
Amma demədim.
Qorxdum. Bəlkə də onun gözlərində yenidən həmin qırğınlığı görməkdən qorxdum. Bəlkə də anamın “mən bilirdim” deməsindən qorxdum.
Bir neçə ay sonra anam rəhmətə getdi.
O gündən sonra evimizdə hər şey dəyişdi. Mətbəxin səsi azaldı. Səhərlər çay əvvəlki kimi qoxmadı. Bayramlarda süfrə açıldı, amma heç kim onun kimi “bir az da götür” demədi. Telefonuma zəng gəlmədi ki, “yemək yemisən?”
Anasızlıq insanı birdən böyütmür. Anasızlıq insanın içində bir uşağı həmişəlik ağladır.
İndi ən böyük etirafımı buraya yazıram.
Ana, mən o gün səndən utandım. Sənin köhnə paltodan, əlindəki çantadan, sadəliyindən utandım. Amma illər sonra başa düşdüm ki, sənin o çantanda mənim üçün dünyanın ən böyük sevgisi var idi. Sən mənə yemək gətirməmişdin, sən mənə ürəyini gətirmişdin.
Mən isə bunu görə bilmədim.
Kaş o gün hamının yanında qaçıb səni qucaqlayaydım. Kaş deyəydim ki, bu mənim anamdır. Mənim bütün həyatımı çiynində daşıyan qadındır. Kaş sənin əllərindən utanmaq əvəzinə, o əlləri öpəydim.
İndi nə qədər gec olsa da, demək istəyirəm:
Bağışla məni, ana.
Sən mənim heç vaxt layiqincə təşəkkür edə bilmədiyim ən böyük yaxşılığımsan.
Və mən bu etirafla yaşayıram.
Hər gün.