Bizim evliliyimiz kənardan baxanda normal görünürdü. Qonşular salam verəndə gülümsəyirdik, qohumların yanında bir-birimizin sözünü kəsmirdik, bayramlarda şəkil çəkdirirdik. Hamı elə bilirdi ki, sakit, ağıllı, problemsiz ailəyik.
Amma evin qapısı bağlanandan sonra tamam başqa həyat başlayırdı.
Mən və Leyla eyni evdə yaşayırdıq, amma çoxdan ər-arvad kimi deyildik. Daha çox iki kirayəçi kimi idik. O mətbəxdə öz işini görürdü, mən zalda televizora baxırdım. Yemək hazır olanda çağırırdı, mən də gedib səssizcə yeyirdim. Söhbətimiz əsasən “uşaq dərsini oxudumu?”, “işıq pulu ödənildi?”, “sabah bazarlığa gedək?” kimi cümlələrdən ibarət idi.
Əvvəllər belə deyildik.
Evləndiyimiz ilk illərdə Leyla evə girəndə evin havası dəyişirdi. Gülürdü, danışırdı, hər şeyə fikir verirdi. Mən işdən yorğun gəlsəm də, onun səsini eşidəndə rahatlayırdım. O vaxtlar bir stəkan çayı belə birlikdə içmək bizə bəs edirdi. Bəzən gecə hamı yatandan sonra mətbəxdə oturub xırda-xırda arzular qururduq. Ev almaq, uşağı yaxşı məktəbə qoymaq, bir gün gedib dəniz kənarında kiçik bir yerdə dincəlmək…
Sonra illər keçdi. Həyat bizi yavaş-yavaş dəyişdi.
Mən işə daha çox bağlandım. Pul qazanmaq, borcları bağlamaq, ailəni saxlamaq fikri məni içimdən sərtləşdirdi. Elə bilirdim kişi olmaq budur. Susmaq, işləmək, yorulmaq, evə pul gətirmək. Leylanın nə hiss etdiyini soruşmağı isə ikinci plana atdım.
Leyla da dəyişdi. Əvvəl incikliyini deyirdi, sonra demədi. Əvvəl gözləyirdi ki, mən nəyisə başa düşüm. Sonra gözləmədi. Əvvəl mən evə gec gələndə soruşurdu: “Niyə gecikdin?” Sonra sadəcə qapını açırdı və öz otağına keçirdi.
Bir qadının səndən küsüb danışmaması ayrı şeydir. Amma bir qadının artıq küsməyə də həvəsi qalmaması tamam başqa dərddir.
Bir axşam evdə işıq sönmüşdü. Uşaq nənəsigildə idi. Ev qaranlıq və səssiz idi. Leyla şam yandırıb mətbəxdə oturmuşdu. Mən də gedib qarşısında əyləşdim. Neçə aydan sonra ilk dəfə üz-üzə oturmuşduq və aramızda nə telefon vardı, nə televizor, nə də qaçmağa bəhanə.
O, mənə baxmadan dedi:
“Samir, sən heç hiss edirsən ki, biz artıq bir-birimizlə yaşamırıq?”
Bu sual məni narahat etdi. Çünki cavabını bilirdim, amma eşitmək istəmirdim.
Dedim:
“Yenə nə olub?”
O, acı-acı gülümsədi.
“Bax, problem də budur. Mən nə desəm, sənə elə gəlir dava salıram.”
Susdum.
Leyla həmin gecə çox sakit danışdı. Heç səsini qaldırmadı. Amma dediyi hər söz içimə ağır daş kimi düşürdü.
Dedi ki, illərdir mənim yanımda özünü tək hiss edir. Dedi ki, bir qadın üçün ən ağır şey evli ola-ola sevilmədiyini hiss etməkdir. Dedi ki, mən pis adam deyiləm, amma artıq onun ürəyinə yol tapmıram.
Mən özümü müdafiə etmək istədim. Demək istədim ki, bütün bunları sizin üçün etmişəm. Demək istədim ki, mən də yorulmuşam. Demək istədim ki, kişi də bəzən sınır.
Amma həmin an başa düşdüm ki, biz ikimiz də sınmışıq. Sadəcə ayrı-ayrı yerlərdən.
Mən ailənin yükünü daşıdığımı düşünürdüm, o isə mənim sevgisizliyimin yükünü daşıyırdı.
O gecədən sonra ev daha da səssizləşdi. Amma bu dəfə həmin səssizlik əvvəlkindən fərqli idi. Əvvəl susqunluq içində gizli inciklik vardı. İndi isə sanki hər şey açılmışdı və biz nə edəcəyimizi bilmirdik.
Bir neçə gün sonra Leyla mənə dedi ki, bir müddət anasının evində qalmaq istəyir. Uşağı da özü ilə aparacaqdı. Mən əvvəl əsəbiləşdim. Dedim, camaat nə deyər? Dedim, bu yaşdan sonra belə şey olar? Dedim, ailə belə dağılmaz.
O isə sakitcə dedi:
“Ailə çoxdan dağılıb, Samir. Sadəcə biz divarlarını saxlamışıq.”
Bu cümləni heç vaxt unutmadım.
O gedəndən sonra evdə ilk dəfə tək qaldım. Əvvəl rahatlıq kimi gəldi. Heç kim nəsə soruşmurdu, heç kim narazı baxmırdı. Amma bir neçə saatdan sonra anladım ki, evin içində insan səsi olmayanda, divarlar da adamın üstünə gəlir.
Mətbəxə keçdim. Leylanın həmişə istifadə etdiyi fincan rəfdə idi. Onun əl kremi pəncərənin qabağında qalmışdı. Güzgünün yanında saç sancağı vardı. Kiçik şeylər idi, amma hamısı mənə onun varlığını xatırladırdı.
İnsan bəzən yanında olanın qiymətini onun paltarı şkafdan əskiləndə yox, evdəki xırda əşyaları danışmağa başlayanda bilir.
Bir həftə sonra Leyla ilə görüşdük. Parkda oturduq. Aramızda əvvəlki kimi ər-arvad istiliyi yox idi, amma yad adam soyuqluğu da yox idi. Sanki iki yorğun insan idik. İkimiz də nə vaxtsa bir-birimizi çox sevmişdik, amma o sevgini qorumağı bacarmamışdıq.
Mən ilk dəfə ona “bağışla” dedim. Sadəcə söz kimi yox, həqiqətən içimdən gələrək dedim.
Dedim ki, səni eşitmədim. Dedim ki, evdə olmağını adi bildim. Dedim ki, elə sandım, getməzsən. Dedim ki, sənin də bir qadın kimi qayğıya, sözə, diqqətə ehtiyacın olduğunu unutdum.
Leylanın gözləri doldu. Amma ağlamadı.
Dedi:
“Kaş bunu daha əvvəl deyəydin.”
Bu sözün qarşısında insan nə deyə bilər? Heç nə. Çünki bəzi gecikmiş peşmanlıqlar var ki, onları düzəltməyə nə söz çatır, nə göz yaşı.
Biz həmin gün ayrılmadıq, amma barışmadıq da. Sadəcə ilk dəfə dürüst danışdıq. İllərlə içimizdə yığılanları sakitcə ortaya qoyduq. O dedi ki, artıq əvvəlki Leyla deyil. Mən də dedim ki, artıq əvvəlki Samir olmaq istəmirəm.
Bəzən böyüklərin hekayəsi sevgi ilə başlayıb xəyanətlə bitmir. Bəzən arada heç kim olmur. Nə başqa qadın, nə başqa kişi. Sadəcə laqeydlik olur. Yorğunluq olur. Danışılmayan sözlər olur. “Sonra danışarıq” deyib illərlə yığılan sükut olur.
İndi biz hələ də qərar verməmişik. Leyla anasının evində qalır. Mən isə öz evimizdə. Həftədə bir neçə dəfə uşağa görə görüşürük. Bəzən danışırıq. Bəzən sadəcə susuruq. Amma indi susanda heç olmasa bir-birimizi eşitməyə çalışırıq.
Bilmirəm, bu evlilik davam edəcək, ya yox. Bilmirəm, biz yenidən bir-birimizə yol tapa biləcəyik, ya yox. Amma bir şeyi bilirəm: insan ailəni yalnız xəyanətlə dağıtmır. Bəzən insan sevdiyi adamı hər gün bir az görməzdən gələrək itirir.
Ən ağır ayrılıq da budur.
Eyni evdə yaşayıb, eyni yatağa uzanıb, eyni süfrəyə oturub bir-birindən uzaq düşmək.
Bunu kənardan heç kim görmür. Hamı elə bilir, ailə davam edir.
Amma sən bilirsən.
Bir vaxtlar sevgi olan yerdə indi sadəcə vərdiş qalıb.
Və insan ən çox da həmin vərdişin içində boğulur.