Ayrılığın belə ağır olacağını heç vaxt düşünməmişdim. Mən elə bilirdim, insan ayrılarsa, sadəcə bir müddət darıxar, sonra yavaş-yavaş alışar. Elə bilirdim, həyat yenə öz axarına düşər, səhərlər yenə əvvəlki kimi açılar, axşamlar yenə adi keçər.
Amma elə deyilmiş.
Ayrılıq təkcə birinin həyatından çıxması deyil. Ayrılıq evin içində səsin azalmasıdır. Mətbəxdə çayın tək içilməsidir. Telefonun səssiz qalmasıdır. Qapının açılmasını gözləyib sonra öz-özünə gülməyindir ki, daha gələn yoxdur.
Aysellə beş il birlikdə olmuşduq. Beş il az vaxt deyil. İnsan birinə beş ildə sadəcə bağlanmır, ona öyrəşir. Onun danışıq tərzinə, əsəbiləşəndə susmağına, güləndə gözlərini qıymasına, evə girəndə ayaqqabısını həmişə eyni yerə qoymasına belə öyrəşirsən.
Bizim sevgimiz böyük filmlərdəki kimi başlamamışdı. Nə təsadüfi yağış altında tanış olmuşduq, nə də hansısa qeyri-adi hadisə yaşamışdıq. Sadə başlamışdı. Bir dost məclisində tanış olmuşduq. O, çox danışmırdı. Amma danışanda insanın içində sakitlik yaradırdı. Mən isə əksinə, çox danışan, hər şeyi zarafata salan biri idim.
İlk vaxtlar hər şey gözəl idi. Gecə yarısına qədər danışırdıq. Hər kiçik şey bizə maraqlı gəlirdi. Gün ərzində nə yediyimizi belə bir-birimizə yazırdıq. O vaxtlar elə bilirdim ki, sevgi heç vaxt azalmır. Elə bilirdim, iki insan bir-birini sevirsə, hər şey düzəlir.
Sonra həyat başladı.
İş, yorğunluq, pul çatışmazlığı, ailə söhbətləri, gələcək qayğısı. Əvvəl xırda görünən şeylər yavaş-yavaş aramızda böyüdü. Mən evə gec gəlirdim. O danışmaq istəyirdi, mən “yorğunam” deyirdim. O nəsə izah etmək istəyirdi, mən “yenə başladın?” deyib mövzunu bağlayırdım.
İndi düşünürəm, insan bəzən sevdiyi adamı itirməyə elə onun yanında olanda başlayır.
Aysel əvvəl çox danışırdı. Sonra az danışmağa başladı. Mən bunu rahatlıq sandım. Elə bildim, artıq mübahisə etmirik, deməli hər şey yaxşıdır. Halbuki qadının susması bəzən sülh deyil, yorğunluqdur. İçində qırılan yerləri daha izah etməyə gücü qalmamasıdır.
Bir axşam evə gəldim. Süfrə hazır idi. Yemək soyumuşdu. O, divanda oturmuşdu, əlində telefon, amma heç yerə baxmırdı. Mən zarafatla dedim:
“Yenə məhkəmə qurulub?”
O başını qaldırıb sakitcə baxdı.
“Elvin, mən artıq səndən nəsə istəməkdən yorulmuşam.”
Bu cümlə mənə o an o qədər də ağır gəlmədi. Hətta əsəbiləşdim. Dedim:
“Nə istəyirsən axı? İşləyirəm, çalışıram, evə pul gətirirəm. Daha nə edim?”
O isə dedi:
“Mən səndən pul yox, adam kimi yanımda olmağını istəyirdim.”
Sustum. Amma o susqunluq peşmanlıqdan deyildi. İçimdə hələ də özümü haqlı sayırdım. Mən elə bilirdim, məsuliyyət daşıyıramsa, deməli sevirəm. Elə bilirdim, evə pul gətirmək, problem həll etmək, gələcəyi düşünmək kifayətdir.
Amma sevgi təkcə çörək almaq deyilmiş. Sevgi bəzən qarşı tərəfin gözlərinə baxıb “sən yaxşısan?” deməkmiş. Yorğunluğunu görməkmiş. Səsini eşitməkmiş. Eyni evdə yaşayıb bir-birinə yad olmamaqmış.
Həmin gündən sonra Aysel dəyişdi. Əslində, bəlkə də çoxdan dəyişmişdi, sadəcə mən indi görürdüm. Səhərlər əvvəlki kimi “çay içirsən?” demirdi. Axşamlar məni gözləmirdi. Yanımda idi, amma uzaq idi. Bir insanın sənə toxunmadan uzaqlaşması var. Ən ağırı odur.
Sonra bir gün getdi.
Sakit getdi. Qışqırmadan, dava etmədən, kimisə günahlandırmadan. Mən işdən qayıdanda şkafın bir hissəsi boş idi. Hamamda diş fırçası yox idi. Masanın üstündə açar vardı. Bir də balaca bir kağız.
“Özünə yaxşı bax. Mən çox çalışdım, amma artıq bacarmıram.”
Kağızı əlimdə tutub uzun müddət yerimdən tərpənə bilmədim. Evdə hər şey yerində idi, amma heç nə əvvəlki kimi deyildi. Divan həmin divan idi, pərdə həmin pərdə idi, fincanlar rəfdə idi. Amma evin canı çıxmışdı sanki.
İlk günlər qürur elədim. Dedim, gedibsə, özü bilər. Dedim, mən nə etmişdim ki? Dedim, hamı belə yaşayır da. Amma gecələr başqa olur. Gecə insan özünə yalan danışa bilmir. Ev səssiz olanda, televizorun səsi də kömək eləmir. Telefonu əlinə alırsan, yazmaq istəyirsən, sonra saxlayırsan.
Bir neçə dəfə ona zəng etdim. Açmadı. Sonra bir mesaj yazdı:
“Elvin, mən səndən nifrət etmirəm. Sadəcə əvvəlki kimi qayıda bilmirəm.”
Bu söz məni dağıtdı. Çünki başa düşdüm ki, o məni bir gündə tərk etməyib. Mən onu aylarla, bəlkə illərlə itirmişəm. Hər “yorğunam” dediyimdə, hər “indi yox” dediyimdə, hər susdurduğum söhbətdə bir az uzaqlaşıb.
Ayrılıqdan sonra insanın yadına böyük hadisələr yox, xırda şeylər düşür. Onun səhər saçını yığa-yığa mətbəxə girməsi. Çayı həmişə az şəkərli içməsi. Yorulanda pəncərənin qabağında dayanıb küçəyə baxması. Evdə gəzəndə ayağında səs çıxaran yumşaq başmaqları.
Ən çox da səsi üçün darıxdım.
Bir gün evdə tək oturmuşdum. Birdən mətbəxdən stəkan səsi gəldi. Elə bildim odur. Ayağa qalxdım. Sonra gördüm ki, pəncərədən gələn külək nəyisə tərpədib. O an insanın içində qəribə bir boşluq yaranır. Başa düşürsən ki, darıxmaq təkcə birini görmək istəmək deyil. Darıxmaq onun artıq olmayacağını qəbul edə bilməməkdir.
Aylar keçdi. Mən dəyişməyə çalışdım. İlk dəfə öz səhvlərimə kənardan baxdım. Başa düşdüm ki, sevgi insanın yanında olanı adi bilməməkdir. Hər gün gördüyün üzün bir gün yox ola biləcəyini unutmamaqdır.
Aysel indi haradadır, necədir, bilmirəm. Bəlkə xoşbəxtdir. Bəlkə hələ də bəzi gecələr bizim evimizi xatırlayır. Amma mən bir şeyi bilirəm: o mənə ayrılığın nə olduğunu öyrətdi.
Ayrılıq qapının bağlanması deyil.
Ayrılıq o qapının bir daha əvvəlki səs ilə açılmayacağını bilməkdir.
İndi evim yenə səliqəlidir. Hər şey yerindədir. İşim var, dostlarım var, həyat davam edir. Amma bəzi axşamlar çay süzəndə iki fincan götürürəm, sonra birini geri qoyuram.
İnsan ən çox da buna yanır.
Sevdiyi adam gedəndən sonra da bəzi vərdişlər qalır.
Və həmin vərdişlər adamı hər gün bir az da susdurur.