Biz üç bacı-qardaş böyümüşük. Mən ortancıl idim. Böyük bacım Sevinc, kiçik qardaşım isə Murad. Evimiz çox böyük deyildi, amma səsimiz böyük idi. Səhərlər anamın mətbəxdən gələn qaşıq səsi, atamın radioda xəbərlərə qulaq asması, Muradın məktəb çantasını tapa bilməməsi, Sevincin güzgünün qabağında saçını düzəltməsi…
O vaxtlar mənə elə gəlirdi ki, bu səs-küy heç vaxt bitməyəcək.
Sevinc məndən dörd yaş böyük idi. Uşaq vaxtı onunla çox dalaşardıq. Mən onun paltarlarını icazəsiz geyinirdim, o da əsəbiləşib anamı çağırırdı. Bəzən saçımı çəkirdi, bəzən də mən onun dəftərlərini gizlədirdim. Evdə ən çox bizim üstümüzdə dava düşürdü.
Amma qəribədir, kimsə məni incitsəydi, ilk qabağa çıxan da Sevinc olurdu.
Məktəbdə bir qız mənimlə kobud danışmışdı. Evə gəlib ağladım. Sevinc əvvəl məni danladı:
“Sən də hər şeyə ağlama.”
Sonra ertəsi gün məktəbin qabağında həmin qızla danışdı. Nə dediyini bilmədim, amma o gündən sonra heç kim mənə sataşmadı.
Sevinc belə idi. Sevgisini çox göstərmirdi, amma arxamda dağ kimi dayanırdı.
Böyüdükcə aramızdakı dava azaldı. Gecələr eyni otaqda pıçıldaşmağa başladıq. Mən dərdimi ən çox ona danışırdım. İlk dəfə kimisə bəyəndiyimi də ona demişdim. O isə məni ciddi-ciddi dinləmişdi, sonra gülüb demişdi:
“Sən hələ uşaqsan, amma danış, ürəyində qalmasın.”
O mənim üçün təkcə bacı deyildi. Bəzən ana kimi idi, bəzən rəfiqə kimi, bəzən də evin içində gizli dayağım kimi.
Sonra Sevincin elçiləri gəldi.
O gün evdə qəribə bir həyəcan vardı. Anam səhərdən evi yığışdırırdı. Atam həyətə düşüb neçə dəfə siqaret çəkdi. Murad nəsə başa düşürdü, amma ciddi görünməyə çalışırdı. Mən isə otaqda oturub Sevincə baxırdım.
O, sakit idi. Güzgünün qarşısında saçını düzəldirdi. Üzündə gülümsəmə vardı, amma gözlərində bir az qorxu da görünürdü.
Dedim:
“Gedəcəksən?”
O güzgüdən mənə baxdı.
“Hər qız bir gün gedir də.”
Bu cümlə mənə çox adi gəldi, amma içimdə nəsə sıxıldı. Çünki o vaxta qədər bacımın bir gün bu evdən gedəcəyini heç ciddi düşünməmişdim. Elə bilirdim, ailə həmişə olduğu kimi qalır. Hamı öz otağında, öz yerində, öz səsi ilə.
Elçilik oldu, nişan oldu, toy hazırlıqları başladı. Evimiz daha da səsli oldu. Qohumlar gəldi-getdi, paltar seçildi, cehiz alındı, qab-qacaq yığıldı. Anam gah sevinirdi, gah gizlicə ağlayırdı. Atam bacıma baxanda üzünü çevirirdi ki, gözləri dolduğu bilinməsin.
Mən isə özümü güclü göstərirdim.
Hamıya deyirdim:
“Sevinc gedir də, uzağa getmir ki.”
Amma gecələr otağımıza girəndə onun çamadanlarını görürdüm. Paltarları yavaş-yavaş şkafdan azalırdı. Güzgünün yanındakı darağı, kitab rəfindəki dəftərləri, sevdiyi şalı ayrı yerə qoyurdu. Mən isə hər dəfə içimdə bir az daha boşalırdım.
Toydan bir gün əvvəl gecə yatmadıq. Eyni otaqda oturduq. Hər kəs yatandan sonra Sevinc çarpayısının üstündə oturub çamadanını bağlayırdı. Mən də ona kömək edirdim. Heç birimiz çox danışmırdıq.
Birdən dedi:
“Günel, anamdan muğayat ol.”
Güldüm.
“Özün get hələ, ana elə bilir sabah müharibəyə gedirsən.”
O da güldü, amma sonra gözləri doldu.
“Yox, ciddi deyirəm. Anam çox darıxacaq.”
O an başa düşdüm ki, Sevinc təkcə gəlin köçməyə hazırlaşmırdı. O, bu evdəki yerini bizə təhvil verirdi. Anamın dərdini kim dinləyəcək, Muradın dərslərinə kim baxacaq, atam əsəbi olanda evdə havanı kim yumşaldacaq, hamısını düşünürdü.
Mən isə ilk dəfə bacımın bu evdə nə qədər böyük yer tutduğunu gördüm.
Toy günü gəldi. Evimiz adamla doldu. Musiqi, gülüş, səs-küy, qonaqlar… Hamı sevinirdi. Sevinc gəlinlikdə çox gözəl görünürdü. Mən ona baxanda həm fəxr edirdim, həm də içimdə qəribə bir ağrı vardı. Sanki uşaqlığımızın bir hissəsi ağ gəlinliyin içində bu evdən çıxmağa hazırlaşırdı.
Atam bacımı görəndə özünü saxlaya bilmədi. Gözləri doldu, amma tez çölə çıxdı. Anam isə bacımın başını sığallayıb dua edirdi. Deyirdi:
“Xoşbəxt ol, bala. Getdiyin evdə üzün gülsün.”
Sevinc anamı qucaqlayanda mən artıq ağlamamağa çalışmırdım. Göz yaşım özü axırdı.
Ən çətin an isə qapıdan çıxanda oldu.
Biz hamımız həyətə yığılmışdıq. Bacım maşına minməzdən əvvəl dönüb evə baxdı. O baxışda hər şey vardı: uşaqlığı, bizimlə davaları, anamın səsi, atamın susqunluğu, Muradın dəcəlliyi, mənimlə gecə söhbətləri.
Sonra mənə tərəf gəldi və məni qucaqladı.
“Özünü çox sıxma,” dedi. “Mən yenə sənin bacınam.”
Mən ağlaya-ağlaya dedim:
“Amma artıq otağımızda olmayacaqsan.”
O da ağladı.
“Bacı otaqda olmur, Günel. Bacı adamın ürəyində olur.”
Həmin cümləni heç vaxt unutmadım.
Maşın getdi. Səs-küy bir azdan azaldı. Qonaqlar dağıldı. Axşam evimizə qəribə bir sakitlik çökdü. Elə bil kimsə evin içindən bir səsi götürüb aparmışdı. Anam mətbəxdə oturmuşdu, qarşısında soyumuş çay. Atam televizora baxırdı, amma nə izlədiyini bilmirdi. Murad telefonla oynayırdı, amma o da həmişəkindən sakit idi.
Mən isə otağımıza girdim.
Sevincin yatağı səliqəli idi. Şkafın onun tərəfi yarıboş qalmışdı. Güzgünün qabağında istifadə etdiyi kiçik sancaq unutmuşdu. Onu əlimə götürdüm və ağladım. Dava etdiyimiz günlər, gecə söhbətlərimiz, onun mənə hirslənib sonra gizlincə çay gətirməsi, hamısı bir-bir yadıma düşdü.
O gecə ilk dəfə başa düşdüm ki, ailə yalnız birlikdə yaşamaq deyil. Ailə birinin yoxluğunun evdə görünməsidir. Onun stulunun boş qalmasıdır. Onun adının çəkiləndə hamının bir anlıq susmasıdır.
Sevinc gedəndən sonra evimiz dəyişdi. Anam səhərlər daha az danışırdı. Atam bazardan gələndə əvvəlki kimi “Sevinc bunu sevirdi” deyib nəsə almırdı. Murad bəzən otağın qapısından baxıb “Sevinc bacı nə vaxt gələcək?” deyirdi.
Mən isə onun yerini doldurmağa çalışırdım. Anama kömək edirdim, Muradla maraqlanırdım, evdə daha çox qalırdım. Amma başa düşürdüm ki, heç kim heç kimin yerini tam tuta bilmir. İnsan ailədə öz səsi, öz nəfəsi, öz yeri ilə var olur.
Bir həftə sonra Sevinc bizə qonaq gəldi. Qapı açılan kimi anamın üzü işıqlandı. Atam sanki cavanlaşdı. Murad qaçıb onu qucaqladı. Mən isə özümü saxlayıb sakit görünmək istədim, amma bacımı görəndə dayana bilmədim.
Onu qucaqladım.
Dedim:
“Ev sənsiz çox sakitdir.”
O gülümsədi.
“Deməli, mən çox danışırmışam.”
Güldük. Amma ikimiz də bilirdik ki, məsələ danışmaqda deyildi.
O gündən sonra mən ailəyə başqa gözlə baxmağa başladım. Əvvəl evdəki insanları adi qəbul edirdim. Anamın hər gün yemək bişirməsini, atamın susaraq bizim üçün çalışmasını, Muradın səs-küyünü, Sevincin otaqdakı varlığını… Hamısını elə bilirdim ki, həmişə olacaq.
Amma heç nə həmişə olduğu kimi qalmır.
Uşaqlar böyüyür, bacılar gəlin köçür, qardaşlar evdən uzaqlaşır, valideynlər yaşlanır. Bir vaxtlar səs-küylə dolu olan evlər yavaş-yavaş sakitləşir. Süfrədə yerlər dəyişir. Köhnə otaqlar başqa cür görünür. Amma ailə dediyin şey, bütün bu dəyişikliklərin içində bir-birini unutmamaqdır.
İndi Sevincin öz evi var. Bəzən zəng edir, anamın reseptlərini soruşur. Bəzən mənə yazır:
“Günel, yadındadır, uşaq vaxtı sənin saçını necə pis hörmüşdüm?”
Mən də gülürəm. Amma içimdə bir istilik yaranır.
Çünki bilirəm, o artıq bizim evdə yaşamasa da, bizim ailədən getməyib.
Ailə belə bir şeydir.
Biri qapıdan çıxır, başqa evə köçür, başqa soyad daşıyır, başqa həyat qurur. Amma uşaqlığınızda eyni süfrədə yediyiniz çörək, eyni otaqda etdiyiniz söhbətlər, eyni ananın səsinə oyandığınız səhərlər sizi həmişə bir yerdə saxlayır.
Bacımın gəlin köçdüyü gün mən çox ağladım.
Amma sonradan anladım ki, o gün mən bacımı itirmədim.
Sadəcə ailənin dəyişən formasını öyrəndim.
Bacı həqiqətən də otaqda olmur.
Bacı adamın ürəyində olur.